5. Cyberatak może zostać zakwalifikowany jako napaść zbrojna. Prawo do samoobrony ma
zastosowanie do cyberprzestrzeni
Zgodnie z art. 51. Karty Narodów Zjednoczonych oraz prawem zwyczajowym państwu
przysługuje prawo do samoobrony w przypadku zbrojnej napaści. W kontekście
cyberprzestrzeni za zbrojną napaść można uznać cyberatak, który skutkuje śmiercią albo
okaleczeniem ludzi lub uszkodzeniem albo zniszczeniem mienia znacznej wartości. W takiej
sytuacji państwu, zgodnie z prawem międzynarodowym, przysługuje prawo do samoobrony,
niemniej powinno ono być realizowane z poszanowaniem zasad wynikających z
międzynarodowego prawa zwyczajowego tj. konieczności i proporcjonalności14.
Samoobrona nie musi być realizowana przy użyciu tego samego środka co napaść
zbrojna. W odpowiedzi na cyberatak osiągający próg napaści zbrojnej dopuszczalna jest zatem
zarówno odpowiedź wyłącznie w cyberprzestrzeni, jak i przy użyciu tradycyjnie rozumianych
sił zbrojnych. Pozbawienie możliwości odpowiedzi kinetycznej na cyberatak tego rodzaju
mogłoby czynić prawo do samoobrony iluzorycznym w sytuacji, gdy sprawca napaści zbrojnej
jest w niskim stopniu zależny od funkcjonowania cyberprzestrzeni.
Prawo do samoobrony może przysługiwać również, zgodnie z prawem
międzynarodowym, w stosunku do cyberataków osiągających próg napaści zbrojnej
przeprowadzonych przez podmioty niepaństwowe. Do cyberprzestrzeni stosuje się także
prawo do samoobrony zbiorowej. Znajduje to potwierdzenie w deklaracji przyjętej przez
przedstawicieli państw uczestniczących w posiedzeniu Rady Północnoatlantyckiej podczas
walijskiego szczytu Organizacji Traktatu Północnoatlantyckiego w 2014 roku. Deklaracja
stwierdza m.in. że cyberatak może osiągać próg zagrażający dobrobytowi, bezpieczeństwu
oraz stabilności narodowej i euroatlantyckiej. Ich wpływ może być równie szkodliwy dla
współczesnych społeczeństw, jak konwencjonalny atak. W związku z powyższym
potwierdzono, że cyber-obrona jest częścią podstawowego zadania NATO w zakresie obrony
zbiorowej15.
6. Państwo ponosi odpowiedzialność za działania w cyberprzestrzeni naruszające prawo
międzynarodowe
Normy
międzynarodowego
prawa
zwyczajowego
dotyczące
ustalenia
odpowiedzialności państwa w znacznym stopniu znajdują odzwierciedlenie w artykułach o
odpowiedzialności państw za akty międzynarodowo bezprawne przyjętych w 2001 roku przez
Komisję Prawa Międzynarodowego16 (dalej „artykuły o odpowiedzialności państw”).
Dokument ten przypomina, że „Każdy międzynarodowo bezprawny akt państwa
powoduje odpowiedzialność międzynarodową tego państwa.” (art. 1). Państwo odpowiada
zarówno za działania, jak i zaniechania, które można mu przypisać zgodnie z prawem
międzynarodowym i które stanowią naruszenie jego międzynarodowego zobowiązania (art. 2).
Artykuły 4-11 opisują zasady przypisania odpowiedzialności państwu. Zgodnie z nimi państwo
14
Opinia doradcza Międzynarodowego Trybunału Sprawiedliwości w sprawie legalności użycia broni jądrowej, ICJ
Rep. 1996, § 41.
15
Deklaracja ze Szczytu NATO w Walii 2014, pkt 72.
16
Tekst załączony do rezolucji Zgromadzenia Ogólnego ONZ nr 56/83 z 12 grudnia 2001 r.
6
Select target paragraph3
Connect to a paragraph
Connect to an entity
Disable highlights
Add to table of contents