8. Do cyberprzestrzeni stosują się normy międzynarodowego prawa humanitarnego
Normy międzynarodowego prawa humanitarnego (MPH) 20 mają zastosowanie w
sytuacji istnienia konfliktu zbrojnego, międzynarodowego lub niemiędzynarodowego.
Podstawowe zasady MPH to zasada humanitaryzmu, proporcjonalności, konieczności
wojskowej oraz rozróżniania. Wymogi MPH znajdują zastosowanie również do działań
prowadzonych w cyberprzestrzeni w trakcie konfliktu zbrojnego. Podejmując działania w
cyberprzestrzeni, należy brać pod uwagę zarówno bezpośrednie, jak i pośrednie skutki takich
operacji.
9. Retorsje i środki odwetowe jako instrumenty odpowiedzi na szkodliwe działania w
cyberprzestrzeni
Zgodnie z prawem międzynarodowym państwo może podjąć środki w odpowiedzi na
nieprzyjazne działania w cyberprzestrzeni poniżej progu napaści zbrojnej21.
Praktyka międzynarodowa wskazuje, że państwa mogą skorzystać z wachlarza środków
w celu zapewnienia przestrzegania prawa przez inne podmioty prawa międzynarodowego. W
szczególności państwo będące celem ataku, w reakcji na wrogie działania może odpowiedzieć,
korzystając z retorsji lub środków odwetowych.
Retorsje stanowią odpowiedź państwa w reakcji na sprzeczne z jego interesami lub
wrogie działania innego państwa. Środki podjęte w ramach retorsji mogą stanowić reakcję
zarówno na legalne jak i nielegalne działania innego podmiotu prawa międzynarodowego,
natomiast same w sobie muszą być zgodne z prawem międzynarodowym.
Środki odwetowe stanowią reakcję państwa, którego prawnomiędzynarodowe
uprawnienia zostały naruszone przez inny podmiot. Polegają one na niewykonywaniu przez
określony czas międzynarodowych zobowiązań w celu nakłonienia państwa naruszającego
prawo międzynarodowe do wypełnienia ciążących na nim zobowiązań oraz powstrzymania go
od ponownego naruszenia prawa.
Równocześnie RP stoi na stanowisku, że ewolucja międzynarodowego prawa
zwyczajowego w ostatnich dwóch dekadach pozwala uznać możliwość podejmowania przez
państwa również środków odwetowych w interesie ogólnym. W szczególności możliwość
podejmowania tego rodzaju środków aktualizuje się w odpowiedzi na naruszanie przez
państwa norm bezwzględnie obowiązujących, jak np. zakaz agresji.
Stosując wyżej wskazane środki, państwo zobowiązane jest do działania zgodnie z
zasadą proporcjonalności. Ponadto, zarówno retorsje jak i środki odwetowe nie mogą
powodować naruszenia norm dotyczących podstawowych praw człowieka, zobowiązań z
zakresu międzynarodowego prawa humanitarnego oraz norm bezwzględnie obowiązujących.
20
Są one w szczególności wyrażone w czterech Konwencjach genewskich z 1949 r. oraz dwóch Protokołach
dodatkowych z 1977 r. oraz w międzynarodowym prawie zwyczajowym.
21
Przykładem jest decyzja Rady (WPZiB) 2019/797 z dnia 17 maja 2019 r. w sprawie środków ograniczających w
celu zwalczania cyberataków zagrażających Unii lub jej państwom członkowskim, która „ustanawia ramy dla
ukierunkowanych środków ograniczających służących zapobieganiu cyberatakom i reagowaniu na cyberataki,
które wywołują poważne skutki i stanowią zewnętrzne zagrożenie dla Unii lub jej państw członkowskich” (akapit
7 preambuły).
8
Select target paragraph3
Connect to a paragraph
Connect to an entity
Disable highlights
Add to table of contents