Fletorja Zyrtare
shumta historike dhe feje, si edhe në traditat dhe
folklor. Evente të shumta kulturore dhe festivale
janë organizuar, dhe ka tradita të shumëllojshme të
kulinarisë dhe të zejtarisë që mund të luajnë një rol
të rëndësishëm në promovimin e turizmit, por, deri
tani, këto janë pamjaftueshmërisht të njohura, të
nënvlerësuara dhe nuk shfrytëzohen. Shkëmbimet
kulturore paraqesin një shtytje të madhe për
zbatimin e bashkëpunimit ndërkufitar. Si Shqipëria
dhe Kosova marrin pjesë në Programin e Lisbonës
për Mbrojtjen dhe Promovimin e Trashëgimisë
Kulturore.
Shoqëria civile
Sektori OSHC-së i Shqipërisë është i vogël dhe
i zhvilluar në mënyrë të pabarabartë. Shumica e
OSHC-ve janë të përqendruara në kryeqytet dhe
qytetet më të mëdha. OSHC-të janë shumë pak të
pranishme në zonat rurale dhe të largëta.
Aktivitetet kryesore të OSHC-ve janë mbrojtja dhe
kërkime/hulumtimet në fushën e promovimit të të
drejtave të njeriut, mbrojtjen dhe të drejtat e
fëmijëve, demokracisë dhe qeverisjes së mirë, si dhe
mendimin e politikave dhe zhvillimin ekonomik.
Shoqëria civile në Kosovë përfshin shumë
organizata joqeveritare (OJQ) të regjistruara.
Vetëm disa shembuj të iniciativave jo të regjistruara
mund të gjenden dhe shumica e tyre lindin në baza
të posaçme dhe nuk vazhdojnë të jenë aktive, pasi
çështja konkrete/problemi është zgjidhur.
2.2 Konstatimet kryesore
Zona e programit është e ndryshme, por ende
disa tipare të përbashkëta në lidhje me natyrën,
pozitën gjeografike, tendencat demografike,
ekonomia, kapitali njerëzor etj., mund të gjenerojnë
sinergji dhe të jenë një mundësi e mirë për
zhvillimin dhe zbatimin e nismave të BNK-së.
Struktura e ekonomisë së zonës në kufi
është më shumë, në përputhje se sa
komplementare. Të dyja palët kanë, pak a shumë,
të njëjtën strukturë të prodhimit. Të dyja palët
mbështeten në bujqësi, shërbime, tregtinë me
shumicë dhe pakicë, ndërsa industria tradicionale
është më e pranishme në rajonet e Kosovës.
Bujqësia dhe turizmi janë përgjithësisht të
rëndësishme për të dyja palët, por të dyja krejt të
pashfrytëzuara. 4–6% e rritjes vjetore në
eksporte/importe të viteve të fundit, veçanërisht e
produkteve bujqësore është një tregues se
potencialet janë atje. Sfidat kryesore përfshijnë:
Trajtimin e pabarazive ekonomike rajonale:
Faqe|1334
Viti 2021 – Numri 7
niveli i ulët i produktivitetit si pasojë e mungesës së
teknologjive të ekspertizës dhe aftësive të punës
dhe mospërputhjes së kërkesës së tregut për
shërbime të cilësisë së lartë dhe të produkteve dhe
aftësive të pamjaftueshme të punës. Tregtia në mes
të dyja anëve po pëson barrierat e rënda
administrative, të cilat janë të vështira për t’u
shpjeguar.
Konkurrueshmëria, produktiviteti dhe
ekspertiza janë mjaft të ulëta në të dyja anët e
kufirit.
Investimi më tej në rritjen e nivelit të
produktivitetit dhe të teknologjisë është një
parakusht për t’u bërë më konkurrues, si brenda
dhe jashtë vendit. Sfidat kryesore në të dyja anët e
programit përfshijnë nevojën për përmirësimin e
kushteve dhe, veçanërisht, infrastrukturën për të
bërë biznes dhe tërheqjen e IHD-ve. Industria e
lehtë dhe industritë e përpunimit të ushqimit
konsiderohen edhe si një potencial për rritjen e
përshpejtuar ekonomike të zonës së programit, por
cilësia dhe standardet e produkteve, si edhe qasja e
tyre në Kosovë dhe jashtë tregut mbeten një sfidë.
NVM-të me më pak se 4 punonjës
dominojnë hartën e bizneseve, ndërsa rrjeti
ekzistues i biznesit në zonat kufitare është një
potencial i pashfrytëzuar. Një sfidë kyçe është
qasja e dobët e SME-ve në financim. Politikat tepër
të kujdesshme të kreditimit të miratuara nga
institucionet financiare për të dy përfituesit IPA II
janë një pengesë serioze në rritjen e ndërmarrjeve
në zonën e programit. Niveli i bashkëpunimit të
biznesit përtej kufirit është relativ. Sinergjitë midis
komuniteteve të biznesit duhet të zhvillohen
brenda zonës së programit dhe të mbështeten nga
iniciativat CBC.
Bujqësia mbetet sektori më i rëndësishëm i
ekonomisë së zonës së programit, duke pasur
parasysh faktin se pjesa më e madhe e popullsisë
jeton në zonat rurale dhe të ardhurat e tyre
kryesore vijnë nga aktivitetet që lidhen me
bujqësinë. Bujqësia është një potencial i madh
ekonomik në zonën e programit, por i
pashfrytëzuar. Në përgjithësi ekonomia rurale është
e fragmentuar dhe njësitë e vogla bujqësore kanë
vështirësi aksesi në tregje. Prodhimi është
mesatarisht i larmishëm dhe gama e prodhimeve
kryesore bujqësore në të dyja anët e kufirit është
më shumë komplementar se sa konkurrues.
Përmirësimi i aksesit në treg dhe forcimi i sistemit
Select target paragraph3
Connect to a paragraph
Connect to an entity
Disable highlights
Add to table of contents