Jomini en Von Clausewitz (landoptreden), Mahan en Corbett (maritiem optreden) en
Douhet en Mitchell (luchtoptreden) heeft nog steeds invloed op het conceptueel denken
van moderne krijgsmachten.
De mentale component speelde van oudsher een belangrijke rol bij het bepalen van het
militair vermogen. In de 19e eeuw lag de nadruk vooral op fysieke en mentale hardheid,
opofferingsgezindheid en het willen en kunnen incasseren van zware verliezen, zonder de
wil om te vechten (en te winnen) te verliezen. In de loop van de 20e eeuw werd de nadruk
op de fysieke offers minder en werd er meer aandacht geschonken aan zaken als
motivatie, teamgeest, training, rechtvaardiging en maatschappelijke acceptatie en
ondersteuning.
64
Tot en met de Eerste Wereldoorlog beschouwden militair denkers de mentale component
als doorslaggevend. Het land met het grootste incasseringsvermogen zou uiteindelijk de
oorlog winnen. Op grond van de ervaringen uit 1914-1918 verschoof de nadruk naar het
conceptuele en het fysieke element. De Tweede Wereldoorlog liet zien dat de fysieke
component uiteindelijk inderdaad de doorslag gaf. Na de Koude Oorlog kwam de nadruk
weer meer te liggen op de conceptuele component. In ‘de nieuwe wereldorde’ moesten
krijgsmachten het hoofd bieden aan een veelheid van dreigingen en kregen ze te maken
met een veelheid van taken, zoals pacificatie en stabilisatie, militair gezag, peacekeeping en
counter-insurgency. Ooit daarvoor ontwikkelde doctrines en geleerde lessen werden weer
bestudeerd en geoefend.
Van oudsher werd bij militaire operaties een onderscheid gemaakt tussen tactiek en
strategie. Tactiek behelsde de activiteiten op het gevechtsveld; strategie alle overige
zaken, zoals de manier waarop de veldslagen voorbereid en opgezet moesten worden (de
campagne). In de 19e eeuw werd de moderne oorlogvoering door technologische
ontwikkelingen en betere nationale organisatie massaler en complexer. Strategie was in
toenemende mate het niveau waarop de maatregelen en doelstellingen ter voorbereiding
op de oorlog vorm kregen. Bij de militaire inzet ontstond zo ruimte voor een
‘operationeel’ niveau. Na de Eerste Wereldoorlog waren het de Russische en Duitse
krijgsmachten die dit niveau als eersten een eigen plek gaven binnen hun militair
optreden en doctrines.
Uiteindelijk werden na de Tweede Wereldoorlog de volgende vijf niveaus van optreden
onderkend, beschreven en geïnstitutionaliseerd: het politiek-strategische, het militairstrategische, het operationele, het tactische en het technische niveau. Tot het einde van
de Koude Oorlog was de overlap tussen deze niveaus beperkt, al waren er verschillen per
krijgsmachtdeel. Bij de landstrijdkrachten waren de niveaus in het kader van de
verdedigingstaak op West-Duits grondgebied het meest gekoppeld aan de omvang van
eenheden. Het militair-strategisch niveau was het werkterrein van de theater
Nederlandse Defensie Doctrine
Select target paragraph3
Connect to a paragraph
Connect to an entity
Disable highlights
Add to table of contents